Code opschonen zonder dat er iets omvalt

Bij de meeste projecten is de code niet het probleem. Het probleem is dat niemand meer kan aantonen dat een wijziging veilig is, en dan wordt er niets meer weggehaald en groeit het alleen maar verder.

Eerst een vangnet, dan pas de bezem

Voordat ik iets aanraak leg ik vast hoe het er nu uitziet. Ik laat een browser automatisch alle belangrijke pagina's aflopen en er schermafbeeldingen van maken, op verschillende breedtes. Dat is de nulmeting.

Na de opschoning gebeurt hetzelfde en leg ik de twee reeksen naast elkaar. Wat op de pixel gelijk is, is aantoonbaar niet veranderd. Wat afwijkt zie je meteen, ook op een pagina waar je zelf niet aan gedacht had. Zonder die stap is een refactor een belofte, en met die stap is het een controle.

Het resultaat is een website die goed scoort op onder andere Google PageSpeed Insights. De Core Web Vitals die daar gemeten worden, telt Google mee als een van de signalen voor je positie in de zoekresultaten. De hoofdfactor is het niet, maar het scheelt. Let wel op het verschil: het cijfer hieronder komt uit een labmeting op een gesimuleerd toestel, en Google kijkt naar wat echte bezoekers meemaken.

Dit is de uitslag voor deze site zelf. (augustus 2026)

Waar de winst meestal zit

Zelden in slimme trucs. Meestal in dubbelingen: drie componenten die hetzelfde doen met andere namen, regels die een eerdere regel weer terugdraaien, en stukken die alleen nog bestonden voor een pagina die er niet meer is. Dat weghalen maakt de code niet mooier maar wel voorspelbaarder. Hierdoor durven developers weer met de code verder te gaan.

Een deel van de winst zit ook in wat er niet meer nodig is. Staat er eenmaal een design system onder, dan verdwijnt de aanleiding om voor elke nieuwe pagina weer iets nieuws te schrijven.

Wanneer ik het je afraad

Als er geen concrete last is. Code die niemand hoeft aan te passen mag rommelig zijn; daar is nog nooit een bezoeker op afgehaakt. Opschonen loont zodra het je remt: een wijziging die twee dagen kost omdat niemand weet wat hij raakt, of een pagina die traag is omdat er honderd kilobyte aan stijlen meekomt die nergens wordt gebruikt.

Zit de last in hoe de site aanvoelt en niet in hoe hij gebouwd is, dan is toetsen bij echte gebruikers een betere eerste stap.